Website Logo Website Logo
A.J. Greimas
Meester van het vertrouwen
Terug
Terug
Het herstellen van betekenis en (ge)weten
Op zoek naar een methode om wetenschappelijk over betekenis te spreken, heeft Algirdas J. Greimas in de loop der jaren een semiotiek ontwikkeld, met een imponerend terminologisch apparaat. Die is echter moeilijk toegankelijk vanwege het jargon, wat intimiderend kan lijken.
In plaats van de terminologie te benadrukken, wordt in dit boek de manier van denken van Greimas eruit gelicht.  Dit heeft zich gesmeed dwars door al zijn werk heen en het garandeert de samenhang en het juiste gebruik van de concepten van zijn methode.
Het boek presenteert zijn semiotiek in vier onderdelen:
In het eerste deel wordt de context toegelicht van waaruit de methode van Greimas ontstaat, zoals de Methodenstreit in Duitsland, de fenomenologie van Maurice Merleau-Ponty of het epistemologisch minimum. Greimas ontdoet zich hierbij van het oppervlakte van de betekenaar en hij kiest ervoor om de diepten van de betekenis te verkennen.
Vervolgens stelt hij een structurele semantiek voor, waarin, van de equivalentie tot aan de narrativiteit, het begrip waarde naar voren komt. De denkwijze van de methode van Greimas wordt gevolgd langs verschillende onderwerpen: het semiotische vierkant, de metalinguïstische functie, het generatieve traject, het actantiële model, het narratieve schema, de modaliteiten, het veridictie vierkant, tot aan de passies.
De semiotiek van de passies biedt de mogelijkheid om zich de oorsprong van de gevoelige wereld voor te stellen. Dit noodzaakt tot een extensie van de methode, hetgeen raakt aan het epistemologisch fundament van de semiotiek met de introductie van de valentie. Maar er gaat eveneens een antropologische doel achter schuil: het ontsnappen aan een situatie waarin elke waarde ontbreekt met behulp van een soort van axiologisch cogito, bekend uit het werk van Jules Lequier et Raymond Ruyer.
Greimas verbergt zijn belangstelling voor de psychoanalyse niet. Het laatste deel van het boek duid het verband met de psychoanalyse van Sigmund Freud en Jacques Lacan om te laten zien hoe de psychoanalyse zich in een richting begeeft die haaks staat op de semiotiek. Dit wordt geïllustreerd aan de hand van bijvoorbeeld de retoriek, het overdwarse van  het discours en de ambiguïteit van het symbool.
Greimas wil nieuwe axiologieën introduceren om de onbeduidendheid tegen te gaan die de mens in de moderniteit te wachten staat. Dit is de antropologische inzet die uit zijn methode naar voren komt. Hij positioneert zich als zodanig in het episteme van zijn tijd, gekenmerkt door Paul Ricoeur met de drie meesters van het wantrouwen: Marx, Nietzsche en Freud.
Paul-Laurent Assoun toont hoe zij de deur wagenwijd openzetten naar het openbarsten van de verbinding tussen betekenis en bewustzijn, terwijl Greimas, meester van het vertrouwen, een smalle deur opent om de band tussen betekenis, bewustzijn en wetenschap te repareren, in het herstellen van een kleefkracht voor het kunnen geloven in waarden.
Couverture Greimas