Website Logo Website Logo
Terug
Terug
A.J. Greimas
Meester van het vertrouwen
Het herstellen van betekenis en (ge)weten
De semiotische methode van Greimas beoogt de scheur te repareren tussen zin en bewustzijn, symptomatisch vanwege het wantrouwen volgens Paul-Laurent Assoun. Zij gebruikt de waarden van een axiologie als wapen tegen een door de moderniteit opgedrongen onbeduidendheid.
Op zoek naar een methode om wetenschappelijk over betekenis te spreken, heeft Algirdas J. Greimas in de loop der jaren een semiotiek ontwikkeld, met een imponerend terminologisch apparaat. Die is echter moeilijk toegankelijk vanwege het jargon, wat intimiderend kan lijken.
In plaats van de terminologie te benadrukken, wordt in dit boek de manier van denken van Greimas eruit gelicht, opgedeeld in vijf delen.  Zijn denkwijze is stapsgewijs door hem gesmeed en het garandeert de samenhang en het juiste gebruik van de concepten van zijn methode.
In het eerste deel wordt de context toegelicht van waaruit de methode van Greimas ontstaat, zoals de Methodenstreit in Duitsland, de fenomenologie van Maurice Merleau-Ponty of het epistemologisch minimum. Greimas ontdoet zich hierbij van het oppervlakte van de betekenaar en hij kiest ervoor om de diepten van de betekenis te verkennen.
Vervolgens stelt hij een structurele semantiek voor, waarin, van de equivalentie tot aan de narrativiteit, het begrip waarde steeds weer opnieuw naar voren wordt gebracht. De denkwijze wordt duidelijk in het volgen van de introductie van het concept waarde bij de verschillende theoretische concepten: het semiotische vierkant, de metalinguïstische functie, het generatieve traject, het actantiële model, het narratieve schema, de modaliteiten, het veridictie vierkant, tot aan het geloof en de passies.
De semiotiek van de passies biedt aan Greimas de mogelijkheid om zich de oorsprong van de gevoelige wereld voor te stellen. Dit noodzaakt tot een extensie van de methode, met de introductie van de valentie, hetgeen raakt aan het epistemologisch fundament van de semiotiek. Maar er gaat eveneens een antropologische doel achter schuil: het ontsnappen aan een situatie waarin elke waarde ontbreekt met behulp van een soort van axiologisch cogito, bekend uit het werk van Jules Lequier et Raymond Ruyer. Het boek van zijn vriend Charles Singevin, Dramaturgie de l’esprit, staat aan de basis van deze verandering.
Greimas verbergt zijn belangstelling voor de psychoanalyse niet. Hij wordt geïntrigeerd door haar object, maar heeft moeite met “de psychoanalytische methode”. Het vierde deel van het boek duid het verband met de psychoanalyse van Sigmund Freud en Jacques Lacan om te laten zien hoe de psychoanalyse zich in een richting begeeft die haaks staat op de semiotiek. Dit wordt geïllustreerd aan de hand van bijvoorbeeld de retoriek, het overdwarse van  een discours en de ambiguïteit van het symbool.
Greimas wil nieuwe axiologieën introduceren om de onbeduidendheid tegen te gaan die de mens in de moderniteit te wachten staat. Dit is de antropologische inzet die uit zijn methode naar voren komt. Vanaf de voorganger van de structurele semantiek tot en met de passies, neemt Greimas steeds meer een morele houding aan, die steunt op het lacaniaanse concept van de “aannemende communicatie”. Hij positioneert zich als zodanig in het episteme van zijn tijd, gekenmerkt door Paul Ricoeur met de drie meesters van het wantrouwen: Marx, Nietzsche en Freud.
Paul-Laurent Assoun toont hoe de meesters van de achterdocht de deur wagenwijd openzetten naar het openbarsten van de verbinding tussen betekenis en bewustzijn, terwijl Greimas, meester van het vertrouwen, een smalle deur opent om de band tussen betekenis, bewustzijn en wetenschap te repareren, in het herstellen van een kleefkracht voor het kunnen geloven in waarden.

Het boek is te koop op:

Bol.com 

Amazon

Lees een fragment. A.J. Greimas. Meester van het vertrouwen
Lees
een Nederlandse inleiding op de semiotische methode van Greimas, toegespitst op het verhaal en de film.

A.J. Greimas. Meester van het vertrouwen tegen Meesters van het wantrouwen